Verlies, verliesverwerking, hechting en rouw

“Alleen verlies is een eeuwig bezit”

Verlies maakt wezenlijk deel uit van ons leven. Geboorte en dood, en de weg daartussen worden gekenmerkt door verlies. Heel wat van dat verlies is echter noodzakelijk voor onze ontwikkeling en groei. Het verlies van onze melktanden, de vaderlijke handen die ons ondersteunen bij het leren lopen of fietsen, het thuisnest verlaten om zelf een gezin te stichten, de kinderen laten gaan…het loslaten van het veilige en vertrouwde is
soms nodig om te kunnen veranderen en groeien in het leven.

 

“Alle veranderingen houden verlies in, zoals alle verliezen verandering vereisen.” (Neimeyer, 2005)

Elk verlies is -in het klein of het groot – een veranderings-en aanpassingsproces, waarbij we de oude toestand ‘met’ achterlaten of loslaten om te stappen in een nieuwe toestand ‘zonder’.

Elk aanpassingsproces bestaat uit een proces van assimilatie en accommodatie. Assimilatie betekent dat we het verlies (geleidelijk) in ons kunnen opnemen, we kunnen het verteren, het opslaan in ons autobiografisch geheugen waardoor het deel gaat uitmaken van wie we zijn, onze identiteit. Accommodatie betekent dat we ons moeten aanpassen aan de eisen van de verander(en)de omgeving; ons heroriënteren in een wereld die er voorgoed anders uitziet.

Heel wat vormen van verlies leiden tot weinig verstoring, de verandering wordt zonder meer geïntegreerd in ons leven en levenswijze. Andere verlieservaringen veroorzaken wel een verstoring, soms zelfs een ontwrichting, en vergen een verwerkingsproces waardoor het verlies alsnog geïntegreerd kan worden. Verwerken doe je bewust en onbewust, op lichamelijk, emotioneel en mentaal niveau.

Stel je voor dat je een uurwerk verliest. Je vloekt een tijdje omdat je zo nonchalant bent geweest en besluit dan om een nieuwe te kopen. De dag daarop denk je er al niet meer aan.

Het uurwerk verliezen dat je van je recentelijk overleden opa, aan wie je erg gehecht was, hebt gekregen, kan leiden tot gevoelens van diep verdriet, wanhoop en schuld. Je kunt weken lang weigeren een nieuwe te kopen en je blijft sporadisch zoeken, op dezelfde plaatsen, naar het uurwerk in de hoop dat je het toch nog vindt. Je praat erover met vrienden, je praat over je opa en hoeveel hij voor je heeft betekend. Jaren later kan je nog van slag zijn als je hieraan terug denkt.

 

“Rouw is de achterkant van de liefde”of “liefde is de bakermat van rouw”

Een wezenlijk aspect van ons leven is ook dat we ons hechten aan mensen. We worden allemaal geboren met een genetisch overlevingsprogramma waarbij we in relatie gaan met onze directe zorgverleners, betekenisvolle figuren waarbij we ons kunnen veilig voelen en in wie we vertrouwen hebben. Dit hechtingsgedrag, of het aangaan van affectieve banden met mensen, blijft in ons leven een essentiële rol spelen. Het verliezen van die banden of het gescheiden worden van een hechtingsfiguur heeft een kostprijs, nl. rouw.

Elk rouwproces volgt een uniek traject, waarvan de contouren echter ingebed liggen in de eigen context en cultuur van de rouwende, dat zich ontvouwt en ontwikkelt binnen ieders eigen levens- en verliesverhaal, autobiografisch Zelf of psychosociale identiteit. Elk rouwproces maakt deel uit van het grote rouwtraject van het leven, of het grotere verliesverhaal waarvan alle kleine en grote verlieservaringen en de betekenis die we eraan hebben gegeven, deel uitmaken. Dit verhaal begint als het ware bij onze geboorte en eindigt met onze dood. Maar ook dit is relatief, want de verlieservaringen van onze voorouders bepalen al een stuk mee onze geboorte en onze dood zal ook weer het levensverhaal beïnvloeden van de generaties na ons. In die zin heeft geen enkel rouwtraject een eindpunt, maar is een zich ontwikkelend proces door de tijd heen, met het doel de verlieservaringen een ‘plaats te geven’ of te integreren in onze identiteit.